Opublikowano Dodaj komentarz

Jak zbudować zdanie – niemiecki szyk zdania, cz. 1

Hallöchen – dzisiaj i w następnych paru odcinkach odpowiemy sobie na pytanie, jak zbudować poprawne zdanie w języku niemieckim, wyjaśnimy sobie szyk zdania, czyli poprawną kolejność słów w niemieckim zdaniu, a wszystko po to, żebyście mówili po niemiecku jeszcze lepiej i poprawniej – zapraszam!

PODSTAWOWE ZDANIE

Żebyśmy łatwo zrozumieli szyk niemieckiego zdania, przypomnijmy sobie krótko najpierw co to jest czasownik. Czasownik to słowo, które opisuje czynność, np:

essen – jeść
trinken – pić
gehen – iść

Czasowniki odmieniamy przez osoby, tzn. zmieniamy formę tego czasownika, najcześciej końcówkę – żeby dopasować ją do osoby, dlatego mówimy np. 

Ich gehe. – Ja idę. 

Du gehst. – Ty idziesz. 

Sie geht. – ona idzie.  

Osobę, czyli wykonawcę czynności, np. „Ich – ja”, „du – ty”, „mein Kumpel – mój kumpel”, „Marta”  w fachowym języku nazywa się podmiotem. Natomiast odmieniony czasownik, np. „idę”, „je”, pijemy” to tzw. orzeczenie. Połączenie podmiotu, czyli wykonawcy czynności z orzeczeniem, czyli odmienionym czasownikiem, to Panie i Panowie – zdanie. Czyli:

Ich gehe. – Ja idę.

Mein Kumpel trink. – Mój kumpel pije.

Wir essen. – My jemy. 

… to wszystko są proste zdania. Kolejność słów w zdaniu nazywamy właśnie szykiem zdania. W niemieckim mamy 3 możliwe szyki, czyli 3 poprawne kolejności słów w zdaniu. Ze względu na kolejność słów w zdaniu, szyki te nazywamy: szykiem prostym, szykiem przestawnym i szykiem końcowym. 

W dzisiejszym odcinku zajmiemy się szykiem prostym, natomiast szykiem przestawnym i szykiem końcowym zajmiemy się w dwóch kolejnych odcinkach. 

Szyk prosty oznacza, że zdanie zaczyna się od podmiotu, czyli od wykonawcy czynności, a na drugim miejscu jest zawsze odmieniony czasownik, np.

Ich esse. – Ja jem. („Ich – Ja” to osoba, czy też podmiot,  „esse – jem” – to odmieniony czasownik)

Mark kommt. – Marek przyjdzie. (Mark – Marek, to osoba, podmiot, „kommt – przyjdzie” to odmieniony czasownik).    

Proste – prawda? Stąd też pewnie nazwa – szyk prosty. Do takiego zdania możemy oczywiście dodać dodatkowe słowa, Niemcy jednak dodadzą te słowa w określonej kolejności tzn. Po osobie i czasowniku powiedzą następnie „kiedy, z jakiego powodu, jak i gdzie”, np.

Wir bleiben heute wegen des Regens lieber zu Hause. – My zostaniemy dzisiaj z powodu deszczu chętniej w domu. 


Wir bleiben – my zostaniemy (podmiot i czasownik).

heute – dzisiaj (kiedy?).

wegen des Regens – z powodu deszczu (dlaczego?)

lieber – chętniej (jak)

zu Hause – w domu (gdzie).

 

Jeśli o kolejność słów w zdaniu chodzi, bardzo ważne jest jeszcze umiejscowić drugiego czasownika w zdaniu. Czasowniki to przypominam – czynności. Np. W zdaniach:

Ich muss gehen. – Ja muszę iść.  

Du musst gehen. – Ty musisz iść. 

Wir müssen gehen. – Oni muszą iść.

Mamy po dwa czasowniki – pierwszy odmieniony: ja muszę, ty musisz, my musimy, i drugi nieodmieniony „iść”. Czasownik nieodmieniony, czyli np. Iść, jeść, pić nazywamy fachowo bezokolicznikiem. Czasownik odmieniony to przypominam – ja jem, ty jesz, on je. Nieodmieniony – jeść. I teraz najważniejsza rzecz jeśli chodzi o budowę zdania w szyku prostym:

Jeśli w zdaniu w szyku prostym mamy 2 czasowniki  – jeden odmieniony, a drugi nieodmieniony, to ten nieodmieniony postawimy zawsze na końcu zdania, a większość pozostałych słów wsadzimy między te dwa czasowniki, podobnie jak wsadzamy ser, sałatę i pomidora między dwie kromki chleba. Dlatego tą zasadę możemy sobie nazwać, dla łatwiejszego zapamiętania, zasadą kanapki. Jak wygląda ta zasada w praktyce – już pokazuję. Weźmy proste zdania:

Ich muss gehen. – Muszę iść. 

Jeśli do tego zdania będziemy chcieli dodać jakieś słowa,. Wsadzimy je pomiędzy dwa czasowniki – w tym wypadku „muss” oraz „gehen”, np. 

Ich muss heute gehen. – Muszę dzisiaj iść.

Ich muss heute in die Stadt gehen. – Muszę dzisiaj do miasta iść.

Ich muss heute in die Stadt mit meiner Frau gehen. – Muszę dzisiaj do miasta z moją żoną iść.

Kończąc już temat szyku prostego, czasami po niektórych słowach będziemy mieli określony szyk zdania. Szyk prosty mamy po takich słowach, jak: „und – i”, „ aber – ale”, „denn – bo”, „oder – albo”, „sondern – lecz”. Innymi słowy po und, aber, denn, oder i sondern zawsze będziemy mieli najpierw podmiot (osobę) a następnie odmieniony czasownik, np. 

Ich bin zu Hause und ich lese. – Jestem w domu i czytam. 

Sie mag Bücher aber sie mag keine Krimis. – Ona lubi książki, ale nie lubi kryminałów. 

Wir müssen los, denn wir haben keine Zeit. – Musimy już iść, bo nie mamy czasu. 

Es regnet heute oder es regnet heute nicht. – Będzie padać, albo nie będzie padać. 

Nicht Peter sondern Marta weiß es. – Nie Piotr, ale Marta wie o tym.

ZADANIE

Język to przede wszystkim praktyka. Dlatego biorąc pod uwagę nasz dzisiejszy odcinek, jak zbudujecie zdanie po słowie „aber – ale: 

Ich kenne ihn aber (…) sie nicht. – Znam go ale nie znam jej. 

ZADANIE

Dziś omówiliśmy sobie szyk prosty. Szyk prosty mamy wtedy, kiedy na pierwszym miejscu mamy podmiot, a na drugim odmieniony czasownik, np. Ich esse – ja jem (podmiot – ja, odmieniony czasownik esse – jem).

Cytat na dziś

„Je mehr Käse, desto mehr Löcher. Je mehr Löcher, desto weniger Käse. Also: Je mehr Käse, desto weniger Käse! Oder?“ – „Im więcej sera, tym więcej dziur. Im więcej dziur, tym mniej sera. Zatem im więcej sera, tym mniej sera – nieprawdaż.” – Aristoteles

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *