Opublikowano Dodaj komentarz

Szyk przestawny – niemiecki szyk zdania, cz. 2

Hallo, dzisiaj kontynuujemy temat z poprzedniego odcinka, czyli jak zbudować poprawne zdanie po niemiecku. W poprzednim odcinku wyjaśnialiśmy sobie szyk prosty, w tym wyjaśnimy sobie szyk przestawny. Zapraszam!

SZYK ZDANIA – MAŁA POWTÓRKA

W poprzednim odcinku wyjaśniliśmy sobie dokładnie, co to jest szyk zdania – dlatego jeśli jeszcze tego odcinka nie oglądaliście, warto to zrobić przed obejrzeniem tego odcinka,  bo wyjaśnialiśmy sobie tam podstawy, dzięki którym dzisiejszy odcinek będzie znacznie łatwiejszy do zrozumienia. Tak czy inaczej, zaczniemy od króciutkiej powtórki. 

Podstawowe zdanie składa się z podmiotu i orzeczenia. Podmiot to wykonawca czynności w zdaniu, np. w zdaniu „Ania je zupę” podmiotem jest „Ania”, bo to „ona” wykonuje czynność, w tym wypadku „je zupę”. Orzeczenie natomiast to odmieniony czasownik. Czasownik, to przypominam słowo opisujące czynność np. „jeść”. Czasowniki odmieniamy przez osoby, czyli zmieniamy ich końcowe, tak, żeby dopasować ją do osoby, np. ja jem, ty jesz, ona je. I taki odmieniony czasownik „jem”, „jesz”, lub “je” to właśnie orzeczenie. 

Zrozumienie tego, co to jest zdanie, co to jest podmiot i orzeczenie, pozwoli Wam bardzo łatwo nauczyć się niemieckiego szyku. Dlatego powtórzę jeszcze raz: najprostsze zdanie składa się z podmiotu (wykonawcy czynności) i orzeczenia (czynności, którą ten podmiot wykonuje).

Ich esse. – Ja jem. („Ja” to podmiot (wykonawca czynności), „esse – jem” to odmieniony czasownik – czynność)

Ana kommt. – Ania przyjdzie. („Ania” to podmiot (wykonawca czynności), „kommt – przyjdzie” to odmieniony czasownik – czynność)

Szyk zdania to kolejność słów w zdaniu. Szyk prosty mamy wtedy, kiedy na pierwszym miejscu  mamy podmiot, a na drugim odmieniony czasownik jak w przykładach: ich esse, Ana kommt.

SZYK PRZESTAWNY

Dzisiaj zajmiemy się szykiem przestawny, Szyk przestawny mamy wtedy, kiedy na pierwszym miejscu mamy odmieniony czasownik, a na drugim miejscu mamy podmiot, czyli wykonawcę czynności. Innymi słowy, szyk przestawny, to odwrotność szyku prostego. Zobaczmy to na przykładach. 

Ich esse. – Ja jem. (Szyk prosty)

Esse ich? – Jem ja. (Szyk przestawny)

Ana kommt – Ania przyjdzie. (Szyk prosty)

Kommt Ana? – przyjdzie Ania? (Szyk przestawny)

W skrócie szyk prosty mamy wtedy, kiedy najpierw mamy wykonawcę czynności, a potem czynność (ich esse), natomiast szyk przestawny mamy wtedy, kiedy najpierw mamy czynność, potem wykonawcę czynności (esse ich). 

KIEDY UŻYWAĆ SZYKU PRZESTAWNEGO

Skoro już wiemy, jak szyk przestawny wygląda, przejdźmy do tego, jak kiedy go używać. Szyk przestawny w niemieckim zdaniu mamy po pierwsze w pytaniach, po drugie po określonych słowach. Zacznijmy od pytań:

PYTANIA

Żeby zadać pytanie w niemieckim, wystarczy użyć szyku przestawnego:

Du kommst. – Ty przyjdziesz. (stwierdzenie) 

Kommst du? – Przyjdziesz (ty). (pytanie – szyk przestawny)

Wir gehen. – My pójdziemy. (stwierdzenie) 

Gehen wir? – Pójdziemy (my). (pytanie – szyk przestawny)

Marta mag Blumen. – Marta lubi kwiaty. (stwierdzenie)

Mag Marta Blumen? – Lubi Marta kwiaty. (pytanie – szyk przestawny)

SZYK PRZESTAWNY, GDY ZACZYNAMY ZDANIE NIE OD OSOBY
Szyk przestawny mamy nie tylko w pytaniach, ale też wtedy, kiedy zaczynamy zdanie od innego słowa niż podmiot, np.

Ich gehe morgen ins Kino. – Ja idę jutro do kina.

Jest zdaniem, które ma szyk prosty. Gdybyśmy zaczęli to zdanie nie od osoby, czyli nie od „ich – ja”, tylko od innego słowa, np. „Morgen – jutro”, wówczas będziemy mieli szyk przestawny, porównaj:

Morgen gehe ich ins Kino. – Jutro idę (ja) do kina. 

Ins Kino gehe ich morgen. – Do kina idę (ja) jutro.

Możecie zastanawiać się po co właściwie mielibyśmy zaczynać zdanie od innego słowa niż osoba, dlaczego mielibyśmy mówić „morgen gehe ich – jutro idę ja” zamiast po prostu „ich gehe morgen – ja idę jutro. Odpowiedź jest prosta – zarówno w niemieckim jak i w polskim, zdanie zaczniemy od tego, co chcemy podkreślić w naszej wypowiedzi. Gdyby ktoś zapytał nas „co robisz jutro” zaczęlibyśmy prawdopodobnie zdanie od słówka „jutro” i odpowiedzielibyśmy „jutro idę do kina”. Gdyby ktoś zapytał nas „kiedy idziesz do kina” z dużym prawdopodobieństwem zaczęlibyśmy odpowiedź od „do kino” i powiedzieli: „do kina idę jutro”. 

Was machst du morgen? – co robisz jutro?

Morgen gehe ich ins Kino. – Jutro idę (ja) do kina.

SŁOWA PO KTÓRYCH MAMY SZYK PRZESTAWNY

Szyk przestawny mamy też po takich słowach jak: „also – więc”, „ trotzdem – mimo to”, „außerdem – oprócz tego”, „dann – potem, następnie”, oraz „sonst – w przeciwnym razie”. Innymi słowy po also, trotzdem, außerdem, dann oraz sonst zawsze będziemy mieli najpierw odmieniony czasownik a następnie podmiot (osobę), np. 

Ich fahre zum Supermarkt also kann ich dir etwas kaufen. – Jadę do supermarketu więc mogę ja tobie coś kupić. 

Es regnet, trotzdem gehe ich spazieren. – Pada deszcz, mimo to idę (ja) spacerować.

Ich habe morgen viel Arbeit, außerdem bin ich schon verabredet – Mam jutro pracę. Poza tym jestem (ja) już umówiony.

Wir nehmen ein Taxi dann fahren wir nach Hause. – Weźmiemy taksówkę, potem pojedziemy (my) do domu. 

Du sollst dich beeilen sonst verpasst du den Zug – Powinieneś się pospieszyć, w przeciwnym razie spóźnisz się (ty) na pociąg.

ZADANIE

Język to przede wszystkim praktyka. Dlatego biorąc pod uwagę nasz dzisiejszy odcinek, gdybyśmy mieli zdanie „ich bin – ja jestem”, jak ułożycie słowa w następującym zdaniu po spójniku „also“: 

Ich denke also (…). – Myślę, więc jestem. 

PODSUMOWANIE

Dziś omówiliśmy sobie szyk przestawny. Szyk przestawny mamy wtedy, kiedy na pierwszym miejscu mamy odmieniony czasownik, a na drugim podmiot, np. esse ich – jem ja (odmieniony czasownik esse – jem, podmiot – ja,).

Cytat na dziś

„Wenn 50 Millionen Menschen etwas Dummes sagen, bleibt es trotzdem eine Dummheit.” – „Jeśli 50 milionów ludzi powtarza jakąś bzdurę, pozostaje ona mimo to bzdurą.” — Anatole France

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *